Wikia

Mitologia Wiki

Mitologia słowiańska

Przekierowano z Mitologia Słowiańska

677stron na
tej wiki
Dyskusja0
Światowid.jpg

Światowid z rzeki Zbrucz

Mitologia słowiańska – zbiór mitów, świąt, istot demonicznych i bóstw wyznawanych przez prehistorycznych, starożytnych i wczesnośredniowiecznych mieszkańców Słowiańszczyzny zajmującej od zachodu dzisiejszą Polskę, Czechy i Słowację. Od wschodu Rosję, Białoruś i Ukrainę (Dawną Ruś). A od strony południa: Macedonię, Czarnogórę, Kosowo, Serbie, oczywiście Słowenię, Bułgarię i Bośnię. Z racji na olbrzymie zamieszkiwane tereny, słowiańskie mity i wierzenia były gdzieniegdzie inne lub zmienione w porównaniu z inną kulturą słowiańską np. koncepcja Żmija była różnoraka w wierzeniach poszczególnych ludów słowiańskich. Wszystkich jednak Słowian łączyła ta sama demonologia, święta i ten sam panteon bóstw mających na określonych terenach inne imię i wizerunek, lecz bardzo często zachowujące tą samą funkcje. Zdarzały się nieliczne przypadki, gdy był jeden bóg czczony tylko i wyłącznie w jednym regionie albo podania, które mogły się nigdy pojawić w mitologii słowiańskiej np. Lel i Polel. Mitologia Słowian cechowała się oryginalnością, mimo iż prawdopodobnie niektóre elementy zostały zapożyczone od innych kultur np. Imię Chorsa i Simargła

Niestety, po zakończeniu się średniowiecza nie było już żadnego kraju wyznającym mitologię słowiańską. Wszystkie kultury przed XI wiekiem zostały zdobyte przez chrześcijan lub mimowolnie ochrzczone, aby nie zostać podbitym. Kościół katolicki zniszczył wiele, żaden dokument nie przetrwał, poza kronikami, które potocznie wspominały o bóstwach słowiańskich. Jednak dzięki wspomnianym kronikom, etymologią nazw bożków, czasem rzeczowym odkryciom archeologicznym i przede wszystkim upartości prostego ludu nadal czczącego prechrześcijańskie wierzenia, możemy dużo również powiedzieć o ich mitologi, lecz bardzo często pojawia się znak zapytania, przez co każdy może ją interpretować inaczej. Gdy katolicy odkryli, że nie da się wytępić mitologi siłą, postanowili utożsamić swoich świętych z chłopskimi bożkami, co jeszcze bardziej ułatwia odtwarzanie mitów. Ludzi wierzących i praktykujących tą część mitologi, która się zachowała nazywa się Radzimowicami lub poganami (chociaż to odnosi się do wszystkich wierzycieli w przedchrześcijańskie wierzenia np. Greków lub Skandynawów).

Symbolika 

SlavicSolarSymbol.svg.png

Swastyka z Idola Zbruczańskiego

Kołowrót-300x300.png

Kołowrót/Swarzyca

Słowianie mieli nie wiele, jak pokazują dotychczasowe wykopaliska archeologiczne, w porównaniu z innymi etnicznymi wierzeniami, symboli. Symbol u dawnych Słowian to prosty znak reprezentujący bóstwo, cykl np. wegetacyjny, wydarzenie czy inny element kulturowy. Symbole miały magiczne właściwości, dobroczynnie wpływające na otoczenie oraz chroniące przed nieszczęściem i złymi mocami, więc cieszyły się w większości sporą
SwarzycaKruszwicka-150x150.png

Swarzyca Kruszwicka

popularnością. Za najstarszy znak kultowy w Polsce uchodzi swastyka (najstarsze znaleziska z polski datowane są na 3000
Kołowrót, swarzyca, swaroga.png

Słoneczny krąg, wersja słowiańska

lat p.n.e). Do dziś odkryto przeróżne odmiany swastyki czczone przez Prasłowian. Poza stereotypową, podstawową swastyką uważaną niesłusznie za symbol III Rzeszy najsłynniejszą odmianą tego znaku jest swarzyca. Przedstawia kółko z ośmioma rozgałęzieniami z charakterystycznymi zakrzywieniami na końcu. Wyglądem przypomina kołowrót i ma związek z kultem solarnym i ogniem. Inna odmiana swastyki tzw. Swarzyca Kruszwicka. Przedstawia ona lewoskrętną swastykę (łączoną z magią, nocą i ciemnością) wpisaną w znak "+". Można to też zinterpretować, jako cztery elementy (reprezentujące np. żywioły, strony świata, wszech widzenie, wszechwiedze) złączone ze sobą i symbolizujące jedność, ład i harmonie. Na Idolu Zbruczańskim widnieje kółko z sześcioma rozgałęzieniami wpisane w okrąg. Jak kamienny posąg zaczęto kojarzyć z arkońskim Świętowitem, tak owa swastyka stała się jego inicjałem. Słoneczny krąg to inna wersja swastyki najczęściej stosowana przez dawnych celtów, lecz można jego wariant odnaleźć na słowiańszczyźnie wschodniej.


Swastyka i jej odmiany nie były jednak jedynymi symbolami spotykanymi u Słowian. Główny bóg wschodnich i południowych Słowian to Perun. Miał o dwa poświęcone ku sobie znaki.

Stowarzyszenia odwołujące się do wierzeń dawnych Słowian

Bogowie słowiańscy

Według Słowian nie było jednego stwórcy wszystkiego, co istnieje i zna człowiek, jak w chrześcijańskim założeniu świata. Dlatego, kwalifikowano ich wierzenia, jako politeiztyczne, a więc i pogańskie. Poniżej bogowie czczeni na różnych terenach słowiańszczyzny.

Ruś (Współcześnie Białoruś i Ukraina)

Bóg Specjalność
Perun Grzmoty i błyskawice, bóstwo naczelne, Pan niebios i twórca świata.
Swaróg Ogień i kowalstwo
Weles Sztuki nadprzyrodzone (Wróżbialstwo, magia itd.), Pan Nawii i zwierząt hodowlanych.
Perepłut Bóstwo dobrej zabawy lub wody (albo jedno i drugie).
Mokosz Ziemia, urodzaj, płodność, strefa sexualności (Według niektórych żona Peruna).
Perperuna Małżonka lub kochanka Peruna, deszcz.
Dażbóg Dawca bogactw, dostatek; Syn Swaroga.
Strzybóg Bóstwo wiatru.
Rod Społeczność plemienna, rodowody (rody); Według niektórych strefa płciowa; Możliwe, że opieka nad ciężarnymi kobietami i przeznaczenie.
Trojan Funkcja nieznana; Wydaje się być ważnym bóstwem. Najpewniej inna nazwa Welesa.
Chors Funkcja nieznana; Wydaje się być solarnym bóstwem; Możliwe, że bóg księżyca.
Simargł Funkcja nieznana; Być może bóstwo zbóż, domów i ogniska domowego.
Jaryło Wiosna i płodność

Pomorze i Połabie

Bóg Specjalność
Świętowit Stworzyciel świata; Bóg wojny i płodności; Pan niebios.
Trzygłów Odpowiednik Welesa; Według niektórych rządził trzema królestwami: Niebiosami (Pawią), Nawią i Jawią.
Radogost gościnność, przyjaźń; Opiekun gości.
Jarowit W Wołogoszczynie i Hobolinie bóg wojny zamiast Świętowita; kult niespotykany nigdzie indziej.
Czarnogłów Bóg wojny zamiast Świętowita; Czczony na niemieckiej wyspie Rugii.
Zorza Jutrzenka, żona księżyca; Opiekunka dzieci i młodych małżeństw. 
Swarożyc Bóg ognia domowego i ofiarnego; utożsamiany z Dadźbogiem.
Swaróg Ogień, słońce i ziemia
Porawit Siła; patron wypraw łupieżczych.
Rugewit Pan Rugii (niemieckiej wyspy); Czczony jedynie na Rugii.
Prowe Stare dęby; Prawo; Być może połabski odpowiednik Peruna.
Pizamar Funkcje nieznane; Prawdopodobnie nigdy nie istniał.
Siwa Życie

Lechici

Bóg Specjalność
Jasz Bóstwo główne, gromowładca i niebiański pan; Utożsamiane z rzymskim Jowiszem.
Łado Pan słońca, ognia, ładu, prawa i przysięgi. Polański odpowiednik Swaroga, Swarożyca i Dażboga.
Nyja Bóg Nawii, wodnych głębin i pełnego skarbów zaświatowego pałacu; Dawca bogactwa; Pan przysiąg karający kłamców; Utożsamiany z rzymskim Plutonem .
Lela Bogini miłości, opiekunka rodziny i zmarłych przodków. Matka boskich bliźniaków: Lela i Polela. Utożsamiana z rzymską Wenus .
Łada Zła siostra Leli. Wódź i bogini wojny. Utożsamiana z rzymskim Marsem .
Kuj Bóg kowali. Utożsamiany z rzymskim Wulkanem.
Dziewanna Pani wiosny, zwierząt, dzikiej przyrody, młodości i życia; bóstwo myśliwych.
Marzanna Pani zimy (a więc śniegu) i śmierci.
Trzy Zorze Zorza Poranna, Południowa oraz wieczorna to trzy boginie odwiedzające dziecko, na krótko przed jego narodzeniem i dają mu określony los; Bognie losu.
Jan Sobótkowy Nazywany też Jan, Jón, Jon lub księżyc. Bóg księżyca i brat lub narzeczony Zorzy (gwiazdy) wieczornej.
Leleń Bóstwo odprowadzające dusze zmarłych do Nawii. Opiekun drzewa kosmicznego.
Duch Gór Bóg gór.
Zorza Jutrzenka (planeta Wenus), żona księżyca; bóg pasterzy; Opiekunka dzieci i młodych małżeństw. 
Dzidzilela Macierzyństwo; Ta która daje rodzicom dzieci.

Mit o stworzeniu

Według Rusinów Perun, a według Połabian i Pomorzan Świętowit był pierwszą istotą, którą pod postacią łabędzia krążyło nad bezkresnym oceanem. Gdy poczuł się samotny, dostrzegł nagle swój cień i rozdzielił go od ciała go rzucające. W ten sposób powstała dwójka bogów: Swaróg i Weles/Trzygłów. Pierwszy bóg został panem światła. Stworzył z niego łudź, którą płynął po nieskończonym morzu (Po przyjęciu chrztu przez Mieszka I, postać Swaroga zamieniono na chrześcijańskiego Boga), podczas gdy Welesowi przypisano ciemne/mroczne otchłanie wody (Po chrystianizacji diabeł go zastąpił). Później jednak znudzony Swaróg zaplanował zrobić coś nowego, mały skrawek lądu, co zapoczątkowało tworzenie się świata.

Zmusił brata, żeby wziął garść piasku z dna wszechmorza i nakazał, żeby powiedział ,,Z mocą Swaroga i moją". Za trzecim razem udało mu się wykonać zadanie, lecz powiedział ,,Z mocą moją", ukrył w ustach parę ziaren i oddał Swarogowi garść piasku. Ten rzucił ją na tafle wody i zaczął się z nich tworzyć skrawek lądu. Żeby nie eksplodować, Weles wypluł ziarna piasku, a gdzie padły to tam powstały góry. Był tak mały, że gdy obaj zasnęli, Weles zdenerwowany brakiem miejsca, chciał go wrzucić do morza. Jednak, gdy tylko ciało boskie miało kontakt z wodą natychmiast w jej miejscu pojawiała się ziemia. Zdesperowany bożek wielokrotnie ponawiał próby, lecz w końcu odkrył, że swym działaniem stworzył okazałą wyspę. Mało tego, ląd wciąż się rozrastał. W końcu Swaróg zaniepokoił się ciągłym rozrastaniem powierzchni i podzielił się swymi spostrzeżeniami z bratem, który nie wydawał się być zmartwiony. W końcu Pan światła zaczął podejrzewać, że jego tworzysz coś knuje i stworzył pszczołę, aby ta go śledziła. Widziała ona, jak Weles stworzył z wody kozła i zaczął z nim rozmawiać. Powiadał, że Swaróg jest niebywale głupim bogiem i wspomniał, że wystarczy wytyczyć cztery strony, aby rozwiązać problem. Opowiedziała właścicielowi wszystko, co słyszała i tak też on zrobił.

Później rozpoczęły się kłótnie dotyczące tego, kto czym ma rządzić.

W końcu Świętowit się zniecierpliwił i przypisał Swarogowi upiekę nad Słońcem. a Welesowi - Nawie. A sobie samemu powierzył niebiosa.

Walka Welesa z Perunem

W mitologii Rusinów istniał wątek walki Welesa z Perunem.

Rosyjscy historycy, Iwanow i Władimir Toporov, zrekonstruowali mityczną, symboliczną bitwę wzorując się na porównywaniu różnych mitologi indoeuropejskich i wielu opowieściach i pieśni Słowiańskich przodków. Każda kultura indoeuropejska wspomina o walce boga piorunów i wielkiego smoka, węża (W tym przypadku Welesa pod postacią Żmija).

Walka.jpg

Artystyczne przedstawienie walki Peruna i Welesa

Powodem, dla którego Weles jest oponentem swego ojca (Nie arcywrogiem, jak w przypadku chrześcijańskiego Boga i Szatana; Walczyli ze sobą, ale byli też od siebie zależni; Jeden uzupełniał drugiego) była kradzież żony lub syna albo po prostu bydła Peruna. Jest to również akt wyzwania: Weles, w postaci ogromnego węża, wpełza z podziemi i pełznie w górę drzewa kosmicznego, gdzie przebywa nieprzyjaciel. Perun odpowiada odwetem i atakuje go piorunami. Przepędzony bóg ukrywa się lub przeistacza w drzewo, zwierzę albo człowieka. W końcu ginie, a to co skradł zyskuje wolność pod postacią deszczu. Trzeba jednak wiedzieć, że nigdy nie zostaje zabity na dobre, ta interpretacja jest bardzo symboliczna, Weles znowu powraca.

Mit o "boskiej walce" jest uznawany współcześnie przez niektórych naukowców za wytłumaczenie zmieniania się pór roku przez naszych praojców. Okresy suszy uznawano za symboliczną kradzież Welesa, jego powrót, początek cyklu. Burze i błyskawice były postrzegane, jako boska walka. Deszczowe okresy uznawano za ukończoną wojnę, którą jak zawsze wygrywa bóstwo piorunów, śmierć pana zaświatów, zwrócenie skradzionej rzeczy, czymkolwiek ona była. Góry wiązano z Perunem i niebiosami, były wysoko i były suche, a strefy poniżej poziomu morza wiązano z wilgocią, niskością. Wspinając się do strefy Peruna, Weles zaburza równowagę świata i należy go umieścić na swoim miejscu.

Perun robi to w zaciętej walce waląc w niego piorunami i spędza go do wody pod odgałęzienie drzewa, a poprzez umieszczenie go z powrotem na swoim miejscu, przywraca porządek. Potem jest czas pokoju, aż do następnego razu, gdy Weles ponownie stara się wczołgać się tam, gdzie nie powinien być.

Demony

Demony to duchowe istoty mogące przybierać fizyczną formę. Zajmują stanowisko wyższe niż ludzkie, ale o wiele niższe niż boskie. Prasłowianie wierzyli, że są dwa główne rodzaje demonów: Naturalne i zjawy.

Niektóre demony były niewiadomego pochodzenia, uważano że są pochodzenia naturalnego, jak zwierzęta i rośliny, lecz nie ma żadnych wzmianek o kopulacji miedzy nimi, jako nad materialnymi stworami.

Inne, w większości, uważano za tymczasowo lub wiecznie pokutujące dusze ludzi przedwcześnie umierających lub nikczemników, którzy za życia dopuścili się złych czynów. Nie mogli wejść do Wyraju lub Nawii, więc pozostali na ziemi.

Po chrystianizacji zaczęto utożsamiać demony z diabłami i czystym złem. Jednak za czasów pogańskich, co prawda pośrednicy miedzy ludźmi i bogami bywali okrutni i niebezpieczni dla zwykłych śmiertelników, ale też istniały odmiany uczynne i opiekuńcze troszczących się o rodzaj ludzki, a czasem niezbędni mu byli w życiu.

Poza tym były pomniejsze kategorie demonów: Leśnych, powietrznych, wodnych i domowych. Z reguły leśne, powietrzne i wodne demony były groźne, chociaż były wyjątki, a domowe z kolei często okazywały się być dobrymi, chociaż nie zawsze.

Poniżej przekierowanie do poszczególnych stworów demonicznych:


Demony Słowiańskie
AżdachaBaba grochowaBaba jagodowaBaba wodnaBaba żytniaBagiennikŁaziebnikBełtBiali ludzieBiesBłędne ognikiBoboBorowyBoginkaBożątkoBbrodaricaBucChałaCzartĆmokĆmuchDobrochoczyDomowikDworowyDydkoDziwożonaGnieciuchGradGraniecnikGumiennikHurbóżJaroszekJędzaKikimoraKłobukKorgoruszeLamiaLatawicaLeszyLichoLudkiŁapiduchMacicaMamunaMężykMiawkaMiernikNarecznicaNocnicaOblakiniaOmacnicaPłamętaPłanetnikPokućPolewikPołudnicaPółnocnicaPoroniecPoświstRokitnikRusałkaSamodiwaSkarbnikSkrzakSporstichijastopanStrzygaTęsknicaTopielecUbożeUpiórUstrełUtopiecWieszczyWietrzycaWilkołakWiłaWisielecWodnikZagorkiniaZarazaZłydniaZmora

Rozpocznij dyskusję Dyskusje o artykule Mitologia słowiańska

  • Mitologia słowiańska

    4 wiadomości
    • Dokładnie tak, prawidłowa nazwa to Świętowid - http://slowianskibestiariusz.pl/bogowie/
    • Mój drogi, Świętowit pisze się przez "t", nie "d" na końcu. Tak w ramach poprawki.
  • .

    2 wiadomości
    • skąt się wzieli ci inni?
    • Można odpowiedzieć krótko "z innych mitów". Jest wiele mitów, wiele z nich jest ze sobą sprzecznych.

Więcej od Wikii

Losowa wiki