Wikia

Mitologia Wiki

Mitologia słowiańska

Przekierowano z Mitologia Słowiańska

678stron na
tej wiki
Dyskusja0
Stub-icon.png Ta strona to zalążek artykułu. Jeśli możesz, rozbuduj go.

Mitologia słowiańska – zbiór mitów, świąt, istot demonicznych i bóstw wyznawanych przez prehistorycznych, starożytnych i wczesnośredniowiecznych mieszkańców Słowiańszczyzny zajmującej od zachodu dzisiejszą Polskę, Czechy i Słowację. Od wschodu Rosję, Białoruś i Ukrainę (Dawną Ruś). A od strony południa: Macedonię, Czarnogórę, Kosowo, Serbie, oczywiście Słowenię, Bułgarię i Bośnię. Z racji na olbrzymie zamieszkiwane tereny, słowiańskie mity i wierzenia były gdzieniegdzie inne lub zmienione w porównaniu z inną kulturą 

Światowid.jpg

Światowid z rzeki Zbrucz

słowiańską np. koncepcja Żmija była różnoraka w wierzeniach poszczególnych ludów słowiańskich. Wszystkich jednak Słowian łączyła ta sama demonologia, święta i ten sam panteon bóstw mających na określonych terenach inne imię i wizerunek, lecz bardzo często zachowujące tą samą funkcje. Zdarzały się nieliczne przypadki, gdy był jeden bóg czczony tylko i wyłącznie w jednym regionie albo podania, które mogły się nigdy pojawić w mitologii słowiańskiej np. Lel i Polel. Mitologia Słowian cechowała się oryginalnością, mimo iż prawdopodobnie niektóre elementy zostały zapożyczone od innych kultur np. Imię Chorsa i Simargła

Niestety, po zakończeniu się średniowiecza nie było już żadnego kraju wyznającym mitologię słowiańską. Wszystkie kultury przed XI wiekiem zostały zdobyte przez chrześcijan lub mimowolnie ochrzczone, aby nie zostać podbitym. Kościół katolicki zniszczył wiele, żaden dokument nie przetrwał, poza kronikami, które potocznie wspominały o bóstwach słowiańskich. Jednak dzięki wspomnianym kronikom, etymologią nazw bożków, czasem rzeczowym odkryciom archeologicznym i przede wszystkim upartości prostego ludu nadal czczącego prechrześcijańskie wierzenia, możemy dużo również powiedzieć o ich mitologi, lecz bardzo często pojawia się znak zapytania, przez co każdy może ją interpretować inaczej. Gdy katolicy odkryli, że nie da się wytępić mitologi siłą, postanowili utożsamić swoich świętych z chłopskimi bożkami, co jeszcze bardziej ułatwia odtwarzanie mitów. Ludzi wierzących i praktykujących tą część mitologi, która się zachowała nazywa się Radzimowicami lub poganami (chociaż to odnosi się do wszystkich wierzycieli w przedchrześcijańskie wierzenia np. Greków lub Skandynawów).

Symbolika 

SlavicSolarSymbol.svg.png

Swastyka z Idola Zbruczańskiego

Kołowrót-300x300.png

Kołowrót/Swarzyca

Słowianie mieli nie wiele, jak pokazują dotychczasowe wykopaliska archeologiczne, w porównaniu z innymi etnicznymi wierzeniami, symboli. Symbol u dawnych Słowian to prosty znak reprezentujący bóstwo, cykl np. wegetacyjny, wydarzenie czy inny element kulturowy. Symbole miały magiczne właściwości, dobroczynnie wpływające na otoczenie oraz chroniące przed nieszczęściem i złymi mocami, więc cieszyły się w większości sporą
SwarzycaKruszwicka-150x150.png

Swarzyca Kruszwicka

popularnością. Za najstarszy znak kultowy w Polsce uchodzi swastyka (najstarsze znaleziska z polski datowane są na 3000
Kołowrót, swarzyca, swaroga.png

Słoneczny krąg, wersja słowiańska

lat p.n.e). Do dziś odkryto przeróżne odmiany swastyki czczone przez Prasłowian. Poza stereotypową, podstawową swastyką uważaną niesłusznie za symbol III Rzeszy najsłynniejszą odmianą tego znaku jest swarzyca. Przedstawia kółko z ośmioma rozgałęzieniami z charakterystycznymi zakrzywieniami na końcu. Wyglądem przypomina kołowrót i ma związek z kultem solarnym i ogniem. Inna odmiana swastyki tzw. Swarzyca Kruszwicka. Przedstawia ona lewoskrętną swastykę (łączoną z magią, nocą i ciemnością) wpisaną w znak "+". Można to też zinterpretować, jako cztery elementy (reprezentujące np. żywioły, strony świata, wszech widzenie, wszechwiedze) złączone ze sobą i symbolizujące jedność, ład i harmonie. Na Idolu Zbruczańskim widnieje kółko z sześcioma rozgałęzieniami wpisane w okrąg. Jak kamienny posąg zaczęto kojarzyć z arkońskim Świętowitem, tak owa swastyka stała się jego inicjałem. Słoneczny krąg to inna wersja swastyki najczęściej stosowana przez dawnych celtów, lecz można jego wariant odnaleźć na słowiańszczyźnie wschodniej.

Stowarzyszenia odwołujące się do wierzeń dawnych Słowian

Bogowie słowiańscy

Według Słowian nie było jednego stwórcy wszystkiego, co istnieje i zna człowiek, jak w chrześcijańskim założeniu świata. Dlatego, kwalifikowano ich wierzenia, jako politeiztyczne, a więc i pogańskie. Poniżej bogowie czczeni na różnych terenach słowiańszczyzny.

Słowianie Wschodni 

Bóg Opis
Perun Bóstwo naczelne o cechach gromowładnych. Dobrze poświadczone w folklorze i w źródłach staroruskich. Powiązany ze sferom niebios i wojny. Jego kult mógł występować także na zachodzie, lecz w innej formie na co wskazywał Aleksnader Gieysztor. Symbolizował go kwiat kosaciec, dąb oraz siekiera. Wymieniony w panteonie Włodzimierza Wielkiego.
Swaróg Bóg poświadczony w glosach słowiańskiego przekładu kroniki Jana Malali. Związany z występującym w folklorze ognistym ptakiem Rarogiem, przyrównany do Hefajstosa i uznany za ojca Dadźboga. Jego kult wiązano z do dziś występującym rytualnym skłonem w stronę słońca. Na Zachodzie istnieją liczne nazwy miejscowości z nim wiązane. Człon "Swar" może odwoływać się do "Swarzyć, złościć, gniewać się", sanskryckiego svár (niebo/raj) lub perskiego χvar (słońce).
Weles/Wołos Bóstwo o cechach chtonicznych. Dobrze poświadczony w źródłach staroruskich i w folklorze, chociaż nie został wymieniony w panteonie Włodziemierza. Oponent gromowładnego. Bóg chtoniczny o wielorakich funkcjach od magii, przysięg, poezji po sprawowanie władzy nad bydłem i dobytkiem. Zachowały się przesłanki o podziemnej krainie Nawii, na której Weles wypasa duszę zmarłych.  
Perepłut Tajemniczy obiekt kultu wzmiankowany w staroruskim piśmie Słowo św. Grigorija, jako bóstwo którego czczono przez libacje i tańce. Aleksander Bruckner kojarzyło go z dawcą szczęśliwego losu, a Boris Rybakow utożsamił go z Perepłutem, co odrzucił Aleksander Gieysztor. Ów badacz wywodził tę nazwę od ruskiego "Pere" ("przez") i pluti ("płynąć") i uznał go za boga wód. Nie ma pewności czy był na pewno bogiem czy też demonem. Nikt jednak nie podważa ani jego słowiańskości, ani autentyczności kultu, mimo słabego poświadczenia.
Mokosz Bóstwo wymienione w panteonie Włodzimierzowym, przetrwało w folklorze, jako niegroźny kobiecy demon o dużej głowie zajmując się przędzieniem wełny i strzygące owce.Dniem poświeconym Mokoszy był piątek. Jej imię wywodzi się zazwyczaj od "Moko" oznaczające wilgoć, mokroć i moczenie się. Wiąże się ją z wieloma funkcjami, ale przede wszystkim z seksualnościom, ziemiom i deszczem. Uważana za matkę lub kochankę Peruna i Welesa.
Dażbóg Bóstwo wzmiankowane w panteonie Włodzimierza Wielkiego w Powieści minionych lat nazywane też Dadźbogiem lub Dabogiem. Pojawia się w folklorze Słowian Wschodnich. Słowo o wyprawie Igora podaje, że książęta ruscy nazywali siebie "wnukami Dażboga". W glosach do słowiańskiego przekładu kroniki Jana Malali z X lub XI wieku, przedstawiany jest, jako słowiański odpowiednik greckiego boga słońca Heliosa i syn Swaroga. Utożsamiany z czczonym na Połabiu Swarożycem i Podagom. Jego imię oznacza "dający bogactwo".
Strzybóg Bóstwo wzmiankowane w panteonie Włodzimierza Wielkiego w Powieści minionych lat. W Słowie o wyprawie Igora wiatry nazwane są wnukami strzybogowymi, wiejącymi od morza. Wzmianka ta dała podstawę do przedstawiania Strzyboga jako boga wiatrów. Aleksander Brückner wywiódł imię bóstwa ze słów stryj, oznaczającego pomyślny wiatr.
Rod Bóg wymieniany często w tekstach przeciwko poganom. Od tego boga wywodzą się takie wyrazy, jak rodzić, rodowódrodzina lub dla odmiany ród naród. Boris Rybakow widział w nim ojca wszystkich bogów, co nie zyskało dużej liczby zwolenników wśród naukowców. W źródłach pisanych często towarzyszom mu Rodzanice. Zapewnię wschodniosłowiańskie święto Radonica mogło odbywać się na jego cześć lub przynajmniej mogło być z nim związane.
Rodzanice Trzy bóstwa wzmiankowane w staroruskich tekstach skierowanymi przeciwko pogańskim zabobonom. Poświadczone na Rusi Kijowskiej, a także w foklorze. Często towarzyszom Rodowi. Uważane są za boginie losu (doli) i urodzeń oraz patronki życia rodzinnego.
Trojan Bliżej nieokreślone, ale ważne bóstwo łączone z Welesem i Trzygłowem. W Słowie o wyprawie Igora ziemie ruskie nazywane są "ziemiom Trojanową", a czasy pogańskie "wiekami Trojanowymi". O kulcie Trojana wspominają także apokryficzne Chodzenie Bogarodzicy po mękach i Słowo i objawienie świętych apostołów. Nazwę nie należy łączyć z Trajanem - rzymskim cesarzem, ale takimi rodzimymi wyrazami, jak "troić", "trójka" i "troje".
Chors Bóstwo wymienione w Powieści minionych lat, zalicznę do panteonu Włodzimierza. W Słowie o wyprawie Igora napisano, że książę Wsiesław uciekając nocom z Kijowa na Krym "Wielkiemu Chorsowi drogę przebiegł" i podkreśla lunarny aspekt bóstwa. Prawdopodobnie ma korzenie irańskie.
Simargł Bóstwo irańskiego pochodzenia wymienione w Powieści minionych lat, zaliczane do panteonu Włodzimierza. Przetrwał w rosyjskim folklorze, jako demon Paskudź przedstawiany w sztuce, jako ptak o psiej głowie lub pies ze skrzydłami. Utożsamiany z irańskim Senmurwem i Simurgiem. Czasem uważany za dwa odrębne bóstwa: Siem i Rgieł.
Jaryło Postać poświadczona w folklorze wschodniosłowiańskim. Wiązana z wiosnom, płodnościom i zachodniosłowiańskim Jarowitem.
Kostrubonko Postać poświadczona w folklorze wschodniosłowiańskim. Jest to męska kukła z wyraźnie zaznaczonymi cechami płciowymi, która symbolizuje urodzaj. Jego symboliczny pogrzeb kończył zimę, a zaczynał wiosnę. Mógł być dawnym bogiem płodności lub wcieleniem Jaryły.
Zorza Bogini poświadczona we wschodniosłowiańskich przekazach ludowych. Jest boginiom jutrzenki związaną z kultem planety Wenus znana, jako Gwiazda Poranna, Zorza Zaranna, Porenica, Dennica itd. Przedstawiana, jako córka nieba, siostra słońca i kochanka lub siostra (albo jedno i drugie) księżyca.

Słowianie Południowi 

Bogowie Opis
Perún Południowosłowiański odpowiednik Peruna poświadczony w folklorze i identyfikowany z św. Eliaszem. Jarilo jest jego synem.
Veles/Volos Południowosłowiański odpowiednik Welesa poświadczony w folklorze i identyfikowany ze św. Błażejem. Utożsamiany na południu z Żmijem. Wilk jest jego świętym zwierzęciem.
Jarilo  Południowosłowiański odpowiednik Jaryły.
Dabóg Południowosłowiański odpowiednik Dadźboga. W czasie procesu chrystanizacji Słowian Południowych przeobraził się w złego ducha, wilczego pasterza i opiekuna kopalń.
Kresnik Bóstwo o cechach solarnych i gromowładnych poświadczone w folklorze. Mieszka w pałacu na górze podtrzymującej wszechświat i jest synem, bliżej nieokreślonego niebiańskiego boga. Wykonuje on 12 prac (co wskazuje na wpływy greckiego kultu Heraklesa) i przemierza niebo na złotym rydwanie. W trakcie procesu chrystianizacji stał się bohaterem narodowym Słowian Południowych.
Trot Brat Kresnika. Czasem pomagał bratu przy wykonywaniu 12 zadań. Pokonał uskrzydlonego węża. Charakteryzuje się cechami gromowładnymi.
Daba Towarzyszka Daboga, ewentualnie jego późniejsza kobieca forma. W czasie procesu chrystanizacji Słowian Południowych przeobraziła się w złego ducha, wilczego pasterza i opiekunkę kopalń.
Perperuna Bogini poświadczona w bułgarskim folklorze. Była najprawdopodobniej związana z pewnym, południowosłowiańskim rytuałem polegającym na oblewaniu młodej dziewczyny (zwanej Perperudom) wodom przez starsze kobiety, był on odprawiany w czasie suszy. Uważana jest za małżonkę Peruna lub jego żeńskom wersje. Nazywana była też Dodolą. Rozważana jest możliwości istnienia jej kultu na Rusi.
German Postać z folkloru. Bóstwo o cechach gromowładnych, falicznych i akwarycznych. Jest związany z obrzędem o tej samej nazwie mającym na celu zabezpieczenie przed suszom, powodziom i gradem. Ewentualny odpowiednik wschodniosłowiańskiego Perepłuta.
Kurent Postać z folkloru. Mitologiczne stworzenie zamieszkujące krainę czarów. Nazywany też Korantem miał być rzekomo radosnym bogiem seksu. Przetrwał w podaniach, jako duch przepędza zimę, gdy nadchodzi czas Ostatek. Zapewne inne wcielenie Jarilo. Jemu było poświęcone Kurentowanie.
Czterooki pies Pomógł Kreskinkowi wykonać 12 trudnych prac. Możliwy odpowiednik Simargła.
Trojan Postać z folkloru, wzmiankowana też w źródłach wschodniosłowiańskich. Przetrwał w przekazach ludowych u Słowian Południowych, jako demoniczna istota z trzechma głowami o koźlich uszach i woskowych skrzydłach. Jedna z jego głów pożerała ludzi, druga - bydło, a trzecia - ryby. Ginął od światła słonecznego. Bośniacy uważają go za "cara wszystkich ludzi i bydła". Może być innym wcieleniem Velesa lub zachodniosłowiańskiego Trzygłowa.
Sudice Południowosłowiańskie odpowiedniczki Rodzanic poświadczone w Serbskim folklorze.
Bożic Postać poświadczona w folklorze południowosłowiańskim. Odpowiednik wschodniosłowiańskiego Kostrubonko. Był bóstwem wiosny i radości, być może wcieleniem Jarilo lub Kresnika. Towarzyszom mu świnia i złotorogi jeleń.

Słowianie Zachodni

Bóg Opis
Świętowit Bóstwo czczone na Półwyspie Witowskim na Rugii w grodzie zwanym Arkonom. Jednak wykopaliska archeologiczne wskazujom, że jego kult mógł istnieć we wczesnym średniowieczu wśród Połabian, czego dowodzom pojedyńcze, drewniane figurki z wyspy Wolin datowane na IX/X wiek naszej ery. Przez niektórych badaczy, w tym Aleksandra Gieysztora i Romana Jakobsona utożsamiany jest z ogólnosłowiańskim Perunem. Jego kult, a także kącine szczegółowo opisał szczegółowo Saxo Gramatyk. Kronikarz zwraca uwagę na czterogłowość posągu boga, a także na sposób w jaki kapłani (Żercy) wróżyli urodzaj za pomocom Świętowitowego rogu, a przebieg bitwy - dzięki białemu koniowi należącemu do Świętowita. Niestety, ze względu na pomyłkę niejakiego Joachima Lelewela, dziś w pamięci społecznej dominuje nazwa "Światowid", która jest całkowicie błędna.
Trzygłów Bóg opisany w Żywotach św. Ottona z Bambergu, którego środek kultu znajdował się w Szczecinie, Wolinie (mieście) oraz Branderburgu. Jako bóstwo był przypuszczelnie znany wśród Pomorzan i Połabian na wyspie Wolin. Jednak istnienie trzygłowego Trojana (przypuszczalne wcielenie Trzygłowa lub Welesa) i góry Triglav na Słowiani może wskazywać na zasięg ogólnosłowiański. W Szczecinie znajdował się jego trójgłowy posąg z zakrytmi oczami i uszami. Ważną role w czczeniu go odgrywał czarny koń, za pomocom którego wróżono przebieg bitwy. Kronikarze zanotowali, że miał zakryte oczy, aby nie widział ludzkich grzechów oraz władał "niebem, ziemiom i piekłem".
Radogost Bóstwo wzmiankowane przez Adama z Bremy i Helmoda z Brzozowa w Kronice Słowian. Miał być czczony na Połabiu wśród Obodrytów i Redarów w grodzie Radogoszcz wraz z Prowym i Żywiom. Uważan za wcielenie innego połabskiego boga - Swarożyca. Jego imię składa się z dwóch członów *rad (miły) i *gost (gość) i oznacza "Miły gość" lub "Miły gościom".
Jarowit Bóstwo o cechach wojennych opisane w Żywotach św. Ottona z Bambergu, gdzie jest przyrównywany do Marsa i czczone w Wołogoszczynie i Hobolinie. Przypuszczelnie ogólnosłowiańskie bóstwo opisywane w folklorze wschodnio i południowosłowiańskim, jako Jaryło i Jarilo. Jego atrybutami była włocznia i tarcza mającą przechylić szale zwycięstwa na wojnie na rzecz pogańskich Połabian. Uważany za boga wojny i wiosny, ewentualna hipostaza Peruna.
Czarnogłów Słabo poświadczony bóg wzmiankowany Knýtlinga-sadze, jako Tjarnaglofi czczony w grodzie Asund (Jasmund?). Uważany za przekształconą nazwę "Trzygłów" lub "Czarnobóg".
Swarożyc Bóg dobrze poświadczony na Połabiu m. in. prze kronikę Thietmara. Jego imię oznacza "syn Swaroga" przez co jest identyfikowany z wschodniosłowiańskim Dadźbogiem. Pojawia się jako bóg ognia o cechach wojennych. Był czczony w grodzie Radogoszczy.
Porewit Bóg wzmiankowany wraz z Porenutem i Rugewitem w kronice Saxa Gramatyka i Knýtling sadze, czczony w Gardźcu na Rugii. Miał być bogiem o pięciu głowach pozbawiony atrybutów wojennych. Uważany przez m. in. Aleksandra Gieysztora za hipostazę ogólnosłowiańskiego Peruna. Jego nazwa była tłumaczona przez różnych badaczy, jako "Pan siły", "Mocy w boju", "Pan Boru" lub "Porywacz".
Rugewit Pan Rugii (niemieckiej wyspy); Czczony jedynie na Rugii.
Prowe Stare dęby; Prawo; Być może połabski odpowiednik Peruna.
Pizamar Funkcje nieznane; Prawdopodobnie nigdy nie istniał.
Siwa Życie
Jasz Bóstwo główne, gromowładca i niebiański pan; Utożsamiane z rzymskim Jowiszem.
Łado Pan słońca, ognia, ładu, prawa i przysięgi. Polański odpowiednik Swaroga, Swarożyca i Dażboga.
Nyja Bóg Nawii, wodnych głębin i pełnego skarbów zaświatowego pałacu; Dawca bogactwa; Pan przysiąg karający kłamców; Utożsamiany z rzymskim Plutonem .
Lela Bogini miłości, opiekunka rodziny i zmarłych przodków. Matka boskich bliźniaków: Lela i Polela. Utożsamiana z rzymską Wenus .
Łada Zła siostra Leli. Wódź i bogini wojny. Utożsamiana z rzymskim Marsem .
Kuj Bóg kowali. Utożsamiany z rzymskim Wulkanem.
Dziewanna Pani wiosny, zwierząt, dzikiej przyrody, młodości i życia; bóstwo myśliwych.
Marzanna Pani zimy (a więc śniegu) i śmierci.
Trzy Zorze Zorza Poranna, Południowa oraz wieczorna to trzy boginie odwiedzające dziecko, na krótko przed jego narodzeniem i dają mu określony los; Bognie losu.
Jan Sobótkowy Nazywany też Jan, Jón, Jon lub księżyc. Bóg księżyca i brat lub narzeczony Zorzy (gwiazdy) wieczornej.
Leleń Bóstwo odprowadzające dusze zmarłych do Nawii. Opiekun drzewa kosmicznego.
Duch Gór Bóg gór.
Zorza Jutrzenka (planeta Wenus), żona księżyca; bóg pasterzy; Opiekunka dzieci i młodych małżeństw. 
Dzidzilela Macierzyństwo; Ta która daje rodzicom dzieci.

Mit o stworzeniu

Według Rusinów Perun, a według Połabian i Pomorzan Świętowit był pierwszą istotą, którą pod postacią łabędzia krążyło nad bezkresnym oceanem. Gdy poczuł się samotny, dostrzegł nagle swój cień i rozdzielił go od ciała go rzucające. W ten sposób powstała dwójka bogów: Swaróg i Weles/Trzygłów. Pierwszy bóg został panem światła. Stworzył z niego łudź, którą płynął po nieskończonym morzu (Po przyjęciu chrztu przez Mieszka I, postać Swaroga zamieniono na chrześcijańskiego Boga), podczas gdy Welesowi przypisano ciemne/mroczne otchłanie wody (Po chrystianizacji diabeł go zastąpił). Później jednak znudzony Swaróg zaplanował zrobić coś nowego, mały skrawek lądu, co zapoczątkowało tworzenie się świata.

Zmusił brata, żeby wziął garść piasku z dna wszechmorza i nakazał, żeby powiedział ,,Z mocą Swaroga i moją". Za trzecim razem udało mu się wykonać zadanie, lecz powiedział ,,Z mocą moją", ukrył w ustach parę ziaren i oddał Swarogowi garść piasku. Ten rzucił ją na tafle wody i zaczął się z nich tworzyć skrawek lądu. Żeby nie eksplodować, Weles wypluł ziarna piasku, a gdzie padły to tam powstały góry. Był tak mały, że gdy obaj zasnęli, Weles zdenerwowany brakiem miejsca, chciał go wrzucić do morza. Jednak, gdy tylko ciało boskie miało kontakt z wodą natychmiast w jej miejscu pojawiała się ziemia. Zdesperowany bożek wielokrotnie ponawiał próby, lecz w końcu odkrył, że swym działaniem stworzył okazałą wyspę. Mało tego, ląd wciąż się rozrastał. W końcu Swaróg zaniepokoił się ciągłym rozrastaniem powierzchni i podzielił się swymi spostrzeżeniami z bratem, który nie wydawał się być zmartwiony. W końcu Pan światła zaczął podejrzewać, że jego tworzysz coś knuje i stworzył pszczołę, aby ta go śledziła. Widziała ona, jak Weles stworzył z wody kozła i zaczął z nim rozmawiać. Powiadał, że Swaróg jest niebywale głupim bogiem i wspomniał, że wystarczy wytyczyć cztery strony, aby rozwiązać problem. Opowiedziała właścicielowi wszystko, co słyszała i tak też on zrobił.

Później rozpoczęły się kłótnie dotyczące tego, kto czym ma rządzić.

W końcu Świętowit się zniecierpliwił i przypisał Swarogowi upiekę nad Słońcem. a Welesowi - Nawie. A sobie samemu powierzył niebiosa.

Walka Welesa z Perunem

W mitologii Rusinów istniał wątek walki Welesa z Perunem.

Rosyjscy historycy, Iwanow i Władimir Toporov, zrekonstruowali mityczną, symboliczną bitwę wzorując się na porównywaniu różnych mitologi indoeuropejskich i wielu opowieściach i pieśni Słowiańskich przodków. Każda kultura indoeuropejska wspomina o walce boga piorunów i wielkiego smoka, węża (W tym przypadku Welesa pod postacią Żmija).

Walka.jpg

Artystyczne przedstawienie walki Peruna i Welesa

Powodem, dla którego Weles jest oponentem swego ojca (Nie arcywrogiem, jak w przypadku chrześcijańskiego Boga i Szatana; Walczyli ze sobą, ale byli też od siebie zależni; Jeden uzupełniał drugiego) była kradzież żony lub syna albo po prostu bydła Peruna. Jest to również akt wyzwania: Weles, w postaci ogromnego węża, wpełza z podziemi i pełznie w górę drzewa kosmicznego, gdzie przebywa nieprzyjaciel. Perun odpowiada odwetem i atakuje go piorunami. Przepędzony bóg ukrywa się lub przeistacza w drzewo, zwierzę albo człowieka. W końcu ginie, a to co skradł zyskuje wolność pod postacią deszczu. Trzeba jednak wiedzieć, że nigdy nie zostaje zabity na dobre, ta interpretacja jest bardzo symboliczna, Weles znowu powraca.

Mit o "boskiej walce" jest uznawany współcześnie przez niektórych naukowców za wytłumaczenie zmieniania się pór roku przez naszych praojców. Okresy suszy uznawano za symboliczną kradzież Welesa, jego powrót, początek cyklu. Burze i błyskawice były postrzegane, jako boska walka. Deszczowe okresy uznawano za ukończoną wojnę, którą jak zawsze wygrywa bóstwo piorunów, śmierć pana zaświatów, zwrócenie skradzionej rzeczy, czymkolwiek ona była. Góry wiązano z Perunem i niebiosami, były wysoko i były suche, a strefy poniżej poziomu morza wiązano z wilgocią, niskością. Wspinając się do strefy Peruna, Weles zaburza równowagę świata i należy go umieścić na swoim miejscu.

Perun robi to w zaciętej walce waląc w niego piorunami i spędza go do wody pod odgałęzienie drzewa, a poprzez umieszczenie go z powrotem na swoim miejscu, przywraca porządek. Potem jest czas pokoju, aż do następnego razu, gdy Weles ponownie stara się wczołgać się tam, gdzie nie powinien być.

Demony

Demony to duchowe istoty rangi wyższej niż ludzie, ale też o wiele niższej niż w przypadku bogów, mogły przybierać fizyczną formę zwierząt (za zwyczaj kota, ptaka lub węża), przedmiotów martwych lub człowieka, wtedy charakteryzowały się pojedyńczym elementem ubioru lub ciała, który odróżniał ich od zwykłych ludzi. Z powodu chrześcijaństwa zaczęto większą część demonów łączyć z biblijnymi upadłymi aniołam, a przez to ze złem i - rzeczywiście - niektóre duchy, zwłaszcza te zabitę nagłą śmierciom bywały groźne, z drugiej jednak strony istniały też duszki opiekuńcze, nie wyrządzające szkód. Prasłowianie wierzyli, że są dwa główne rodzaje demonów: Naturalne i zjawy. Pierwszy rodzaj reprezentował wrogie siły natury nad którymi ludzie nie mają żadnej kontroli np. demon Grad reprezentował gradobicie mogące zniszczyć uprawy i ludzkie konstrukcje. Drugi typ natomiast łączono z niespokojnom duszą i zjawiskami, które w myśli dawnych ludów były dziełami nadprzyrodzonymi np. udarem słonecznym. 

Nieco inaczej zachowywały się duchy związane z domostwem i z życiem ludzkim, owe stworzenia były przeważnie dobrymi duszami przodków, które powróciły do świata żywych, aby pomagać w codziennym życiu rodziny oczekując nie mniej za to nagrodę w postaci żywności. Mimo swego dobroczynego charakteru, niedoceniane mogły się srodze zemścić, jednak same w sobie nie stanowiły niebezpieczeństwa. Istniały też złowrogie demony domowe, jak np. Kikimora lub Poroniec. W niektórych demonach dopatrywano się boskiego rodowodu np. Baba Jaga w opini niektórych badaczy była boginiom związanom ze sferom chtonicznom.

Demony Wodne

  • Wodnik, Wodjanoj - Władca rzek, jezior i innych akwenów wodnych, sprawujący władzę nad innymi demonami niższego stopnia. Do dziś w folklorze ludowym przetrwały liczne opowieści z jego udziałem. Z czasem jego postać połączyła się z Utopcem/Topielcem.
  • Utopiec, Topielec, Topielica - Demon rodzący się z poronionych płodów oraz utopionych ludzi. Topi nieostrożnych oraz bydło.
  • Rusałki - Urodziwe Boginki wody ukazujące się w bezksiężycowe noce w okolicach zbiorników wodnych. Wabią do siebie młodzieńców, aby ich potem utopić lub za pieścić na śmierć. Rodziły się z dusz utopionych dziewczyn lub rzadziej młodych panien, które nigdy nie były w nikim zakochane.
  • Mamuny - Boginki wodne zamieszkujące bagna i inne wilgotne tereny. Przedstawiane, jako brzydkie, owłosione i dzikie kobiety, które przeszkadzały w porodzie i porywały noworodki, a w zamian podstawiały własne, brzydkie dzieci nazywane boginiakami. Od Dziwożon różniło je miejsce zamieszkania, czerwona czapka, z którą były szczególnie mocno związane i sposób na odzyskanie dziecka. W przypadku porwania go przez Mamunę, należało potwornie ubić podrzutka i aby ten płacząc przyzwał matkę, która go zabierała i oddawała porwane.
  • Brodarice - Boginki wodne znane tylko na Słowiańszczyźnie Południowej. Zamieszkiwały rzeki i jeziora oraz chroniły znajdujących się tam skarbów przed człowiekiem.

Demony Leśne 

  • Leszy, Boruta, Laskowiec, Leśny dziad - potężny demon personifikujący las i jego mieszkańców, których chronił przed złem. Jego potęga była zależna od wielkości drzewostanu. Nastawienie do człowiaka miał różne. Mógł go wydać na pastwe dzikich zwierząt lub bezpiecznie wyprowadzić z lasu lub ochronić przed atakiem zbójów. Zależało to od kaprysu demona oraz nastawienia osoby do natury.

Rozpocznij dyskusję Dyskusje o artykule Mitologia słowiańska

  • Mitologia słowiańska

    4 wiadomości
    • Dokładnie tak, prawidłowa nazwa to Świętowid - http://slowianskibestiariusz.pl/bogowie/
    • Mój drogi, Świętowit pisze się przez "t", nie "d" na końcu. Tak w ramach poprawki.
  • .

    2 wiadomości
    • skąt się wzieli ci inni?
    • Można odpowiedzieć krótko "z innych mitów". Jest wiele mitów, wiele z nich jest ze sobą sprzecznych.

Więcej od Wikii

Losowa wiki