FANDOM


Lir
Lir
Informacje
Płeć Męska
Rasa Tuatha Dé Danann
Status Nieśmiertelny
Rodzina
Matka Danu (?)
Ojciec Beli (?)
Partner Penerdunn
Dzieci Manannan, Bran Błogosławiony i Branwen
Szczegóły
Dziedzina Prabóg morza
Poświęcone zwierzę Łabędzie (?)

Lir (znany Brytom, jako Llyr) (mit. celtycka) - Prastare bóstwo wody znane przede wszystkim z wierzeń celtyckiej ludności Irlandii, którą określa się mienem Iryjczyków mające być dzieckiem Danu i Beli, choć może to być powiązanie późniejsze związane z ścisłym mitologicznym związkiem Lira z tymi dwoma postaciami (Podobne, jak w przypadku Lugha, który z jednej strony jest dzieckiem Danu i Beli, a z drugiej synem Ciana i Ethlinn). Wiara w tego boga najprawdopodobniej pojawiała się także w mitologii plemion Brytyjskich (Brytów) zamieszkujących tereny dzisiejszej Walii i Kornwalii, możliwe że przez kontakty z Goidelijskich sąsiadów, z którymi wiadomo, że utrzymywali kontakty. Jego nazwa w znaczeniu dosłownym oznacza "morze" i zgadza się z jego mitologicznym przedstawieniem, jako bożka reprezentującego lub wręcz personifikującego morze, domyślnie chodzi tu o morze Irlandzkie oddzielające Irlandię od pozostałych wysp brytyjskich lub Ocean Atlantycki albo - co zdaje się być najbardziej prawdopodobne - spotykane w religiach pierwotnych Praocean istniejący przed wyłonieniem się lądu z bezkresu wód, który odgrywa mniejszą większą rolę w tworzeniu się świata znanego śmiertelnikom i innym zamieszkującym je istotom żywym (np. demonom).

Do tzw. Cyklu Mitologicznego, czyli średniowiecznych irlandskich zabytków literatury odnoszących się do mitologii irlandskiej i przedchrześcijańskich wierzeń, kwalifikuje się anonimowe dzieło pod tytułem Tragedia dzieci Lira, opowiada ona o wybraniu przez Tuatha Dé Danannu Bodba Derga na nowego wodza plemienia, co niezadawala Lira. Aby go uspokoić, Bodb decyduje się oddać mu swą córkę Aoibh, aby ta za niego wyszła. Wydała ona Lirowi na świat cztery dzieci: jedną dziewczynkę, którą nazwano Fionnulą oraz trzech synów: Aodh, Fiachra i Conna. Jednak po pewnym czasie Aoibh zmarła, a dzieci bardzo za nią tęskniły. Jej ojciec, chcąc uszczęśliwiść również smutnego Lira, wysłał do niego inną córkę, aby ta go poślubiła - Aoife. Gdy tak się stało, Aoifa chcąca zachować miłość Lira tylko dla siebie, postanowiła się pozbyć dzieci z pierwszego małżeństwa. Chciała, aby jej sługa zabił konkurentów, jednak ten odmówił. Aoife próbowała się zabić, lecz nie miała na to odwagi. Ostatecznie zmieniła w magiczny sposób całe rodzeństwo w łabędzie, co rozgniewało Bodba, który w odwecie zmienił Aoife w demona powietrza na wieczność. Identyfikacja literackiego z mitologicznym Lirem nie jest do końca pewna, choć prawdopodobna.

Lir w mitologii iryjskiej

Nie udało się zrekonstruować ani mitu o powstaniu świata w żadnej znanej nam celtyckiej mitologii, ani pełnej postaci Lira, choć można snuć pewne domysły.

Na początku istniało tylko wszechmorze, a nad nim istniało niebo analogicznie do mitologii słowiańskiej. Bezkres wód personifikował prastary bóg Lir. Miał on żonę Penerdunn (mogącą reprezentować ziemię, co pozwala na utożsamienie ją z Danu), z którą doczekał się trójki dzieci: starszego Mananna oraz młodszego Brana Błogosławionego i Branwen. Domyślnie inny bóg nazywający siebie Eurossyd mógł (przypuszczalnie!) reprezentować niebo. Motyw aktu miłości ziemi z niebem jest bardzo stary i spotykany w wielu wierzeniach etnicznych np. ludy słowiańskie wierzyli, że pierwszy wiosenny piorun (identyfikowany z niebiańskim Perunem) zapładnia ziemie (identyfikowaną z Mokoszą) i powoduje tym samym urodzaj, a w mitologii greckiej pierwsze żywe istoty powstały z kopulacji Gai ("ziemi") i Uranosa ("nieba"). Tutaj jednak nie jest on dobrowolny. Eurossyd zakochuje się w Penerdunn, lecz ta odrzuca jego zaloty, dalej będąc w związku małżeńskim z bóstwem wody i tu należy odwołać się do związku Lira ze światem zmarłych, które w mitologiach indoeuropejskich reprezentuje wielka woda (por. np. bogini śmierci i zimy Marzanna jest symbolicznie odsyłana do świata zmarłych na wiosnę przez wrzucenie jej podobizny do wody), a bóg świata zmarłych ma istotny związek z bóstwem ziemi, będąc jej kochankiem lub wręcz jej pierwotnym mężem. Odrzucony Eurossyd musiał więc uciec się do podstępu, w bliżej nieokreślony sposób uwięził on Lira, czyniąc z niego swego zakładnika. Najprawdopodobniej wraz z upadkiem dawnego, niezależnego boga opada również poziom mórz, z którego wyłania się suchy ląd i cały świat, choć akcja iryjskich mitów zdaje się skupiać prawie tylko i wyłącznie na Irlandii. Penerdunn, chcąc oswobodzić ukochanego, godzi się przespać jedną noc z jego wrogiem, której efektem było spłodzenie bliźniaczych bóstw - braci: Nisienia i Efnisienia. To właśnie w trakcie tej jednej nocy, bogini ziemi odwzajemnia uczucia boga nieba, odsuwając się tym samym od świata wody/zmarłych i jego władcy. Najprawdopodobniej Penerdunn "przechodzi w drugą fazę wierzeń" stając się boginią Danu, a Efnisien bogiem ognia o cechach uranicznych - Belim. Warunek umowy zostaje jednak dotrzymany, a Lir odzyskuje wolność. Nie mogąc wszak znieść hańby, jakiej zaznał w niewoli lub nie chcąc prowadzić wojny przeciw Eurossydowi i swej dawnej żonie (albo jedno i drugie) zrzeka się swych funkcji na rzecz swego najstarszego syna - Mannanna, samu "odchodząc" i znikając z mitologii irlandzkiej. Dalsze jego losy są nieznane. Niewykluczone, że to on zrodził Fomorian, co tłumaczyłoby ich antagonistyczne przedstawienie wobec nowej generacji bogów Tuatha Dé Danann ("Plemienia bogini Danu").

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki