FANDOM



,,...Kiedy wicher kręci w kółko i suchym zamiata piaskiem, jest to taniec złego ducha. Zamykaj wszystkie wyględy w chacie, bo złe ci naruszy kości. A jeśliś odważniejszy i chcesz skarbu z zgubą duszy, weź nóż nowy poświęcony i w pośrodek tego wiru rzuć nim celnie i z zamachem. Zuchwały młody parobczak, gdy mu szczyt stodoły bies w postaci wichru zerwał, gniewny utkwił nóż błyszczący, poświęcony, w pośrodku tego wiru. I zaraz ujrzał, jak w kornej postaci bies stanął przed nim krzywy i drżący i pytał, co mu rozkaże? — Napraw stodołę! — zawołał wieśniak, pałając cały od gniewu — dół od kartofli napełnij złotem, przynieś do izby baryłę wódki, trzy duże połcie słoniny.

— Spełnię to wszystko, wyjm nóż utkwiony, który mnie srodze dolega. — Nie! — krzyknął wieśniak — zrób to najpierwej, co żądam. — Bies dopełnił rozkaz cały; lecz wkrótce, kiedy z choroby umierał młody parobczak, wieśniacy obecni w chacie widzieli, jak stał przy głowie, czatując na jego duszę. Wszyscy żałowali, a stary chrzestny rzekł z cicha:

— Gdyby zamiast tych pieniędzy wystrzelił lepiej do biesa srebrnym guzikiem z prawego oka, byłby żył długo, poczciwie i nie stracił świętej duszy...”
  — Podanie o [schrystianizowanym] Biesie z terenów Polski 


Bies(y)
AC9EC789-32CD-F7D5-FA12-35CE7ACEAC64.jpg
Informacje
Płeć Męska
Rasa Demoniczna
Typ Demon śmierci, dzikości, strachu i zła
Nastawienie Do ludzi: Wrogie
Pochodzenie Nieznane
Lokalizacja Lasy i bagna; czasem podziemia
Bies (mit. słowiańska) - Bliżej nieokreślony demon personifikujący zło, szaleństwo, choroby, strach i dzikość, znany na obszarze całej słowiańszczyzny, działający w nocy i pojawiający się wiosną na polach, gdzie pod postaciom wichru powietrznego niszczy wszystko, co spotka na swej drodze i pożera bydło, aby go powstrzymać należało rzucić w niego (wcześniej poświęconym) nożem. Wiara w nie sięga zapewnię czasów prasłowiańskich, jakoż jego nazwę wywodzi się od prasłowiańskiego rdzenia -*bĕsъ pochodzący od indoeuropejskiego -*bboidh ("budzący strach, przerażenie"). Słowo to zniknęło, mimo swego dawnego rodowodu, z języka polskiego i powróciło dopiero w XV w. poprzez wschodniosłowiańską pożyczkę. Bies jest często przedstawiany razem z innym demonem nieszczęść - Czartem. Istnieje lokalna legenda - uważana przez językoznawców za całkowicie nieprawdziwą[1] - zakładająca, że nazwa ,,Bieszczady" pochodzi od ,,Biesów" i ,,Czadów" (Czartów).

Niemal zaraz po przyjęciu prawosławia na Rusi Kijowskiej nazwy przedchrześcijańskich Czartów i Biesów stały się innym, częstszym określeniem diabła np. w Powieści minionych latsześć bałwanów, których czczono na Rusi (zwłaszcza Peruna) przyrównuje się do biesów[2]. Istnieje jednak między tymi wyobrażeniami różnica polegająca wszak na tym, że ta dwójka szkodzi przede wszystkim fizycznie, podczas gdy diabeł - zgodnie z założeniami chrześcijaństwa - duchowo. Przyjęcie chrztu przez Włodzimierza I Wielkiego wpłynęło znacznie na późniejszy wizerunek demona, stał się złym duchem wstępującym w ludzi i kierujący ich na złą drogę i stąd określenie "zbiesieć" - "stać się złym, czynić zło". Miał on strzec ukrytych bogactw (naturalnych, z którymi wiąże się Dadźbóg?) i zamieszkiwać ustronne miejsca, nieskalane cywilizacją przez człowieka (lasy, bagna), co może świadczyć, że Biesy pierwotnie nie były absolutną personifikacją zła i nieszczęścia, lecz potężnymi demonami reprezentującymi dziką, bezlitosną i nieokiełznaną naturę analogicznie do nordyckich olbrzymów. Ten relikt widać w folklorze kaszubskim, gdzie duch Biés przybiera postać dzikich zwierząt.

Uwagi

  1. Językoznawcy uważają, że nazwa ,,Bieszczady" pochodzi od trackiego ludu Biessów lub wschodniogermańskiego "besket" - "przedział"
  2. ,, ... I począł władać Włodzimierz w Kijowie sam jeden, i postawił bałwany na wzgórzu za dworem teremnym: Peruna drewnianego z głową srebrną i wąsem złotym, i Chorsa, Dadźboga i Strzyboga, i Simargła, i Mokosza. I składali im ofiary, nazywając ich bogami, i przywodzili syny swoje i córy na ofiarę biesom plugawili ziemię ofiarami swymi. I splugawiła się krwią ziemia ruska i wzgórze to... - Powieść minionych lat; autor: Nestor; str. 77; "O pogańskim życiu Włodzimierza"
Mitologia słowiańska
Bóstwa
Panteon Włodzimierza PerunDażbógChorsStrzybógSimargł[1]Mokosz[2]
Wschodniosłowiańskie SwarógJaryłoKostromaRodWeles (Wołos) • PerepłutKupała (?[3]) • Kolęda (bóstwo) (?[4]) • DyjUsień
Bóstwa prapolskie i czeskie JaszŁadoDzidzilela (Łada, Lela) • NyjaPogodaŻywieDziewannaMarzanna (Morana) • Jan SobótkowyLel i PolelVarpul
Bóstwa Słowian nadbałtyckich i serbołużyckich ŚwiętowitRujewitPorewitPorenutŻywiaSwarożycJarowitRadogostProwePogwizdCzarnogłówCzarnobógBiałobóg (?[5]) • TrzygłówFlins[6]Krodo [7]PripegalMiklos (?[8]) • Bogowie kaszubscy
Południowosłowiańskie KresnikTrotPerperunaKurent
Demonologia
Demony powietrzne AżdachaĆmokChałaZduchaczGradLatawicaObłoczycaOmacnicaPłanetnik (Płamęta) • PoświstWietrzyca
Demony natury (leśne, górskie i polne) Baba JagaBaba grochowaBaba jagodowaPołudnicaBełtBłędne ognikiŁapiduchLeszyBoginkiDobrochoczyDziwożonaJaroszekLichoMiernikPolewikSporMiawkaWiłySamodiwaZagorkinia
Demony wodne BoginkiBaba wodnaBagiennikBrodaricaMamunaRusałkaUtopiecWodnikStichijaLamia
Demony domostw i dobra ŁaziebnikDomowik (Domocha) • DydkoBoboBucDworowyUbożeGumiennikKłobukKrasnoludkiKorgoruszeNareczniceStopanSkrzakPokućSkarbikNieśpiech
Demony zła i śmierci Biali ludzieBiesCzartGnieciuchHurbóżJędzaKikimoraMacicaMężykNocnicaPółnocnicaStrzygaTęsknicaTopielecUpiórUstrełWilkołakWisielecZagorkiniaZarazaZłydniaZmoraNawkiPoroniec
Regionalne LudkiWieszczyStolemyKrośniętaBorutaRoczitnikCiotaBòrówc i Bòrowô CiotaSzôlińcGòskĆmuch
Pół-demoniczne istoty i nadprzyrodzone byty Kwiat PaprociRarógPsiogłówŻmij
Święta
Wiosenne Jare GodyOstatkiStadoZielone ŚwiątkiŚwięto Jaryły
Letnie Święto PerunaNoc Kupały
Jesienne Dożynki
Zimowe Szczodre GodyBabidien
Obchodzone niezależnie od pory roku DziadySlavaSwaćba

  1. Hipotetycznie dwa bóstwa: Siem i Rgieł
  2. Znana również prawdopodobnie, jako "Matka Ziemia"
  3. bóstwo hipotetyczne, najprawdopodobniej jego kult nie istniał w czasach pogańskich, a jego postać została wykreowana dużo później
  4. bóstwo hipotetyczne, istnieje dziś marginalizowana teoria o pochodzeniu zwyczaju kolędowania od bóstwa "Kolędy"
  5. Bóstwo hipotetyczne na zasadzie analogii do Czarnoboga
  6. Bóstwo o wątpliwej autentyczności
  7. Starsze wzmianki przedstawiają go, jako bóstwo germańskie, zaś późniejsze - jako słowiańskie
  8. bóstwo poświadczone jedynie w legendach o górze św. Jana

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki